भृकुटी कागज कारखाना: भग्नावशेषमा परिणत उद्योगको दुर्दशा र सरकारको उदासीनता

गैंडाकोट ।  नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापूर्व)को गैँडाकोट नगरको शान बनेको भृकुटी कागज कारखाना आज भग्नावशेषमा परिणत हुँदै गएको छ।

विगत १४ वर्षदेखि पूर्णरुपमा बन्द रहेको यो उद्योग अहिले खरानी, जङ्गल र च्यातिएका पर्खालहरूको दृश्य मात्रै बनेको छ।

स्थानीयवासीलाई आशा थियो कि यो उद्योगबाट नगरको आर्थिक गतिविधि, रोजगारी र विकासमा टेवा पुग्नेछ। तर, सरकारी बेवास्ता र दीर्घकालीन योजना अभावकै कारण यहाँको करोडौँ मूल्यका संरचना र महँगा मेसिनरी उपकरण अहिले बाँझो भएर नष्ट हुँदैछन्।

इतिहास र महत्त्व

स्थापना कालदेखि नै भृकुटी कागज कारखाना नेपालको महत्वपूर्ण उद्योग मध्ये एक मानिन्थ्यो। यसले मुलुकको कागजको माग धान्न, आयात प्रतिस्थापन गर्न र सयौँ मानिसलाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। तर, समयक्रममा नीतिगत अनिश्चितता, व्यवस्थापनको कमजोरी र प्राविधिक समस्याले यो उद्योग धरासायी बन्दै गयो।

सरकारी चासोको अभाव

कारखाना बन्द भएको १४ वर्ष बितिसक्दा पनि सरकारले यो संरचनाको संरक्षण वा पुनः सञ्चालनको विषयमा कुनै ठोस योजना अघि सारेको छैन।

विपक्षी दल र स्थानीय निकायले पटक–पटक आवाज उठाउँदा पनि केन्द्र सरकारले यो विषयलाई प्राथमिकतामा राख्न सकेको देखिँदैन। उद्योगमन्त्रीहरू फेरिए तर कारखाना पुनरुत्थानको कुरा कागजमै सीमित भयो।

स्थानीय जनजीवनमा असर

कारखाना बन्द हुँदा यस क्षेत्रमा प्रत्यक्षरुपमा रोजगारी गुमेका सयौँ कामदार अहिले अन्यत्र काम खोज्न बाध्य भए। अप्रत्यक्षरुपमा यसबाट सेवा र व्यवसायमा निर्भर व्यापारी, यातायात व्यवसायी, स्थानीय होटेल व्यवसाय सबै प्रभावित भएका छन्।

त्यसैगरी, ठूला संरचनाहरू खण्डहर बन्दै जाँदा नगरको सुन्दरता र शहरी सौन्दर्यमा समेत धक्का पुगेको छ। अहिले यी संरचना र आसपासका खाली जग्गा आपराधिक गतिविधिका लागि समेत प्रयोग हुने गरेको स्थानीयवासीको गुनासो छ।

आर्थिक दृष्टिकोणबाट हेरिँदा

वर्तमान अवस्थामा करोडौँ मूल्यका संरचना र उपकरण नोक्सानमा गइरहेका छन्। यदि यिनलाई संरक्षण गरी भविष्यमा पुनः प्रयोग वा अन्य उद्योग स्थापना गर्न सकिने नीति ल्याइएन भने यसले मुलुकलाई ठूलो आर्थिक क्षति पुर्याउने निश्चित छ।

सरकारले निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरी पीपीपी मोडल (सार्वजनिक–निजी साझेदारी) वा उद्योग पुनः सञ्चालनको दीर्घकालीन योजना ल्याउने हो भने यसले नवलपरासीको मात्र नभई मुलुककै कागज उत्पादनमा नयाँ युग ल्याउन सक्छ।

निष्कर्ष

भृकुटी कागज कारखानाको यो दुरावस्था हाम्रो औद्योगिक नीति र संरचना संरक्षणमा रहेको कमजोरीको प्रत्यक्ष उदाहरण हो।

अब पनि ढिलो नगरिकन यसलाई संरक्षण गर्दै पुनः सञ्चालन वा वैकल्पिक औद्योगिक उपयोगतर्फ लैजानु अत्यन्त जरुरी देखिन्छ।

यसका लागि केन्द्र र प्रदेश सरकार, स्थानीय तह र निजी क्षेत्रबीच गम्भीर छलफल र दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ।

नत्र गैँडाकोटको मुटुमा अवस्थित यो ऐतिहासिक उद्योग सधैंका लागि भग्नावशेषमै सीमित हुनेछ।